Archive for » September, 2009 «
W większości wyrazów akcent pada na przedostatnią sylabę, choć słowa, które kończą się spółgłoską inną niż “n” lub “s”, mają akcent na ostatniej sylabie. W innych przypadkach, lub gdy samogłoska wymawiana jest jako dyftong, akcent zaznacza się za pomocą specjalnego znaczka umieszczonego nad samogłoską, jako przykład można podać pajaro (ptak), z akcentem na pierwszej literze “a” oraz dia (dzień), gdzie “i” oraz “a” wymawiane są jako oddzielne dźwięki. Znaki zapytania oraz wykrzykniki pisane do góry nogami umieszczane są – obok standardowych na końcu zdania – również na początku: Dónde para el autobus? (Gdzie zatrzymuje się ten autobus?).
Większość zdań w języku hiszpańskim zbudowana jest na bazie schematu podmiot-orzeczenie-dopełnienie,jak w zdaniu Yo hablo espaniol (Mówię po hiszpańsku). Czasowniki mają formy koniugacyjne (zmieniają końcówki w zależności od czasu i osoby). W bezokoliczniku zwykle kończą się na -ar, -er lub -ir, na przykład hablar (mówić), comer (jeść) lub dormir (spać). Poszczególne czasy (przeszły, teraźniejszy i przyszły) oraz tryb przypuszczający mają końcówki, które dodaje się do rdzenia formy bezokolicznikowej. Końcówki te zwykle określają również, w której osobie znajduje się podmiot. W drugiej osobie liczby pojedynczej lub mnogiej w języku hiszpańskim występuje forma potoczna – tu w liczbie pojedynczej i vosotros w liczbie mnogiej – oraz wersja oficjalna – usted w liczbie pojedynczej i ustedes w liczbie mnogiej. Większość rzeczowników w rodzaju męskim kończy się samogłoską “o”, jak w wyrazie caballo (koń), rzeczowniki rodzaju żeńskiego przybierają końcówkę “a”, na przykład paloma (piórko). Rodzajniki i przymiotniki mają rodzaj i liczbę zgodne z rzeczownikiem, który opisują. Na przykład czarny koń po hiszpańsku brzmi el caballo negra, a białe piórka – las palomas blancas.
Alfabet hiszpański składa się z dwudziestu ośmiu liter: : a, b, c, ch, d, e, f, g, h, i,j, k, l, 11, m, n, fi, o, p, q, r, s, t, u, v, x, y oraz z. Istnieją również dyftongi będące kombinacją mocnych samogłosek (a, e, o) ze słabymi (i, u). Mają one charakterystyczne brzmienia, jak na przykład ue w bueno (dobry) oraz io w dios (bóg).
Wymowa w znacznej mierze odpowiada pisowni. Nie wymawia się jedynie litery “h” oraz czasami “u”. Spółgłoski “b” oraz “w” brzmią prawie identycznie, podobnie jak ,,11″ oraz “y”. Litera “fi” – n ze znaczkiem nazywanym tyldą – wymawiana jest przez nos, podobnie, jak polskie “ń”, na przykład w wyrazie maiiana (rano lub jutro).
Właściwy język hiszpański ustalił się na bazie dialektu kastylijskiego w trzynastym wieku, kiedy król Alfons X po raz pierwszy zaczął stosować go w oficjalnych dokumentach i dekretach. W ówczesnej stolicy, Toledo, uczeni pisali swe dzieła w dialekcie kastylijskim oraz dokonywali przekładów z łaciny, greki i z języka arabskiego.
Momentem przełomowym dla rozwoju języka hiszpańskiego okazał się rok 1492, kiedy Ferdynand Aragoński i Izabela, królowa Kastylii, wypędzili Maurów z Półwyspu Iberyjskiego rozbijając definitywnie ich ostatnie przyczółki w Granadzie. Katoliccy władcy, Ferdynand i Izabela, uczynili kastylijski językiem urzędowym w swoim królestwie, a Antonio de Nebrija napisał dzieło zatytułowane Arte de la lengua castellana (pol. Tajniki języka kastylijskiego) – pierwszy zbiór zasad gramatycznych języka europejskiego. Obok kastylijskiego, który zyskał status języka oficjalnego, zachowały się również inne dialekty. Do najważniejszych należał dialekt andaluzyjski, którym posługiwała się ludność Sewilli i okolic, czyli regionu położonego na południu kraju. W XVI wieku zarówno dialekt kastylijski, jak i andaluzyjski zawędrowały, wraz z odkrywcami nowych lądów, do obu Ameryk oraz na Filipiny. Język kastylijski znalazł podatny grunt w stolicy Meksyku (miasto Meksyk), Potosi (Boliwia) oraz Limie (Peru), natomiast andaluzyjski zdominował obszar Argentyny oraz Amerykę Środkową, które leżały z dala od terenów administrowanych rzez władze Hiszpanii. W języku hiszpańskim w dalszym ciągu główną rolę odgrywają dialekty kastylijski i andaluzyjski. Różnią się one od siebie przede wszystkim sposobem wymawiania kombinacji liter “ce” , “za” raz “ze”. W dialekcie andaluzyjskim litery “c” “z” wymawia się jako “s”, podczas gdy mieszańcy posługujący się dialektem kastylijskim wymawiają je jako dźwięk przypominający angielskie “th” . Wprawdzie ludność zamieszkująca różne regiony Hiszpanii i różne kraje ma nieco inny zasób słownictwa, a ich wymowa nie jest jednolita, system gramatyczny oraz ogólne zasady językowe pozostają te same, co sprawia, że ludzie z całego świata posługujący się hiszpańskim nie mają większych problemów z porozumieniem się. Dialekt kastylijski uważany jest za najdoskonalszą formę języka hiszpańskiego.
Pomimo upadku imperium rzymskiego w V wieku n.e., łacina pozostała językiem urzędowym do roku 719 n.e., kiedy tereny Półwyspu Iberyjskiego zostały podbite przez Maurów (Arabów z Afryki Północnej). W owych czasach językiem obowiązującym stał się arabski oraz wywodzący się z niego dialekt mozarabski. Jednocześnie zaczęły pojawiać się zupełnie nowe języki, z których każdy miał swoje własne dialekty. Portugalski dał początek dialektom północno-zachodniemu, centralnemu oraz południowemu. Od hiszpańskiego pochodzą dialekty leoński i kastylijski w środkowej części półwyspu oraz aragoński na wschodzie i andaluzyjski na południu.
Gwara kastylijska zapożyczyła wiele słów z dialektu mozarabskiego, a współczesny język hiszpański posługuje się około czterema tysiącami słów o korzeniach arabskich. Należą do nich alcalde (burmistrz), alcohol (alkohol), alfombra (dywan) oraz almacen (magazyn). Co ciekawsze, słowa te mają dwa rodzajniki określone – arabski_al oraz hiszpański el, dla liczby pojedynczej, albo los lub las, dla liczby mnogiej. W ciągu kolejnych stuleci chrześcijanie stopniowo odzyskiwali władzę na półwyspie, a dialekt kastylijski rozprzestrzenił się z centrum na południe i wschód.
Język hiszpański należy do najczęściej używanych języków świata. Jest językiem urzędowym w 22 krajach, posługuje się nim od urodzenia około 332 mln ludzi na całej kuli ziemskiej. Obok angielskiego, Francuskiego, rosyjskiego, arabskiego oraz chińskiego, jest jednym z sześciu języków obowiązujących w ONZ.
Hiszpański należy do rodziny języków romańskich wywodzących się z łaciny. Jego początki datują się na około 206 rok p.n.e., gdy Rzymianie dokonali podboju miasta Gadir (obecnie Kadyks), wcześniej pozostającego pod władaniem Kartaginy. Do roku 18 p.n.e. wojska rzymskie zdołały podbić cały Półwysep Iberyjski. Pod rządami Rzymian cały ten region nazywano Hiszpanią i stąd pochodzi współczesna nazwa państwa Hiszpania – (Espaiia). Gdy łacina wymieszała się z innymi językami, którymi posługiwali się rdzenni mieszkańcy tych terenów, Iberyjczycy oraz Celtowie, powstał język nazywany łaciną ludową. Opierał się on na podstawach klasycznej łaciny, jednak słownictwo wzbogaciło się o wiele nowych zapożyczeń. Wśród słów używanych powszechnie do dziś, wciąż jeszcze poczesne miejsce zajmuje grupa wywodząca się z pre-romańskich języków iberyjskich. Sztandarowym przykładem może być słowo izquierda, czyli lewo.